17.08.2017.

Lažno ime

U književnosti, šou-biznisu, ali i u enigmatici, pseudonimi se koriste rado i veoma često. Ljudi koji se bave javnim profesijama ponekad lažnim imenima pokušavaju da sačuvaju privatnost, ima i onih koji na taj način beže od sebe i svog nemilog identiteta (ta pojava je naročito izražena među glumcima i pesnicima), a u najvećem broju slučajeva funkcija pseudonima je privlačenje pažnje: veruje se da  zvučno, nesvakidašnje, mistično ili glamurozno ime može pomoći nosiocu nekog talenta da pronađe put do slave. 

Ima mnogo vrsta pseudonima. Klasifikacija se obično vrši na osnovu načina oblikovanja i na osnovu značenja, a iako su neke vrste poznate enigmatskim autorima i rešavačima kao nezaobilazni nizovi slova (ananim, alonim, asteronim), ta oblast onomastike nije naročito popularna, i malo ko bi umeo da nam kaže u koju kategoriju spada neko izmišljeno ime sa kojim se svakodnevno srećemo.

Najjednostavnija vrsta je anagram, pseudonim izveden premetanjem slova pravog imena i/li prezimena. Ne mora da asocira ličnost autora (Atilin slučaj - Ilija Stančul; Ivan Polić - Branko Lipanović; Rok Ban - Branko Milovanović, Arvidas Veljić - Zoran Radisavljević), mada ponekad sugeriše izvesne karakteristike - fizičke, psihičke, zavičajne, nacionalne, socijalne itd. ANANIM je pseudonim od unazad čitanog imena ili prezimena, i tretira se kao podvrsta anagrama. Najčuveniji korisnik i žrtva svog ananima bio je Erih Marija Remark (nem. Erich Maria Remarque): nacisti su ga godinama progonili s uverenjem da je francuski Jevrejin, i da se zapravo preziva Kramer. Dvostruki ananim Ami Kamus (šp. Amy Camus) koristila je slavna peruanska pevačica Ima Sumak (šp. Yma Sumac).

Potpis varijantom sopstvenog imena (Boki - Boško Petrović) ili imenom druge žive ličnosti (Milan Lazić - Vojin Krsmanović), naziva se ALONIM. APOKONIM nastaje kada autor odbaci početak ili kraj svog imena i/li prezimena. U enigmatici se ova vrsta često preklapa sa akronimom (Rebes - Rešad Besničanin, Boživran - Božidar Vranicki, Pebi - Petar Bizumić), a delovi imena i prezimena se mogu kombinovati i na druge načine (Zes - Zvonimir Kurpes, Hudlav - Vjekoslav Hudolin). KOINONIM  se izvodi od inicijala ili delova imena i prezimena dvojice autora (Bože Slamar - Slavko Bovan + Željko Marinović), a kada je broj koautora veći, govorimo o kolektivnom pseudonimu (Božena Brkuli - Boris Nazanski + Želimir Kušić + Branko Lipanović). Kada autor odbaci niz slova iz imena i/li prezimena, dobija se ATELONIM (Arić - Marijan Kancelarić), a PRENONIM kada se potpiše samo imenom koje na taj način preuzima funkciju prezimena (Pero - Pero Galogaža). Podvrsta prenonima nastaje i permutacijom imena i prezimena, i često se kombinuje sa paronimijom (Ivan Krstić - Krsta Ivanov).

ETNONIM ukazuje na  nacionalnu, geografsku ili etničku pripadnost (Ero - Slavko Bovan, Tolišanin - Nedjeljko Nedić, Belirac - Jovan Nedić, Lozničanin - Sreten Perić), FRENONIM na neku psihičku ili karakternu osobinu (Ranča Moćni - Novo Zekić), TITLONIM na zanimanje ili profesionalno postignuće (ing. D. Bjelan - Dušan Bjelan), IRONIM je pseudonim u vidu ironičnog izraza (Ben Kroter - Novo Zekić), SIDERONIM predstavlja pojam iz oblasti astronomije (Io/Kalisto/Ganimed - Milan Šaban), TRADUKCIONIM je prevod imena na neki drugi jezik (Dominik/Domenico - Nedjeljko Nedić, Aurel - Zlatko Stipaničić, Viola - Ljubica Bilalović), ARISTONIM upotrebavljava autor koji se potpisuje plemićkom titulom (Car - Simon Racković), a HERONIM onaj ko se identifikuje sa nekim književnim ili mitološkim herojem (Ahil - Mihailo Reljić). PSEUDOGINIM muškarca predstavlja ženskim imenom (Zorica Veb - Vojin Krsmanović), dok PSEUDOANDRONIM koristi žena koja se potpisuje muškim imenom (Džordž Eliot - Meri En Evans). 

Postoje i druge vrste (ascetonim, asteronim, astronim, cifronim, faktonim, fitonim, frazeonim, geonim, hagionim, hidronim, hijeronim, homonim, hromatonim, inkongitonim, pseudoapokonim, pseudoinicijali, pseudoprenonim, telonisnim, zoonim), a ovde još treba  reći da neki pseudonimi pripadaju većem broju kategorija, pa su tako npr. Teuta (Slavko Bovan) i Gordana Glorija (Jadran Goloigra) pseudoginimi, ali je prvi heronim, a drugi  anagram. Rade S. Šibenčanin (Rešad Besničanin) je anagramni pseudoetnonim, Georgije Žeravica (Žarko Đokić) paronimni tradukcionim, Mel Mandraković anagramni heronim itd.  

16.08.2017.

Drži slovo Zekić Novo (14): Ćoškali bjeline



S obzirom na to da je Mladen nedavno pisao o bjelinama, pa i ovim po ćoškovima, ja ću se osvrnuti samo na svoje iskustvo sa pomenutim i priložiti ove četiri 8x8, bez "diskriminacije" ćoškova. Lijeva gornja i desna donja su objavljene u Enigmi, ostale dvije se nadaju objavljivanju.
Prije petnaestak godina sam bio stanovnik Bajine Bašte i komšija dragog kolege Mihaila Reljića. Često smo se družili i nerijetko pričali o enigmatici, naročito o ukrštenicama. Ponekad smo znali biti pomalo "zajedljivi" prema stvaralaštvu onog drugog. Ja sam se šalio s njim; kako uspijeva izbjeći bjeline veće od 6x6 na koje se on bio "programirao", čak i onda kad je "slučaj" bio evidentan, a on meni…  On je meni najviše zamjerao zbog bjelina po ćoškovima koje su mi iz nekog razloga bile omiljene, a njemu, opet iz nekog razloga, neprihvatljive.
Često mi je govorio: "K'o Boga te molim nemoj praviti bjeline po ćoškovima, hoće ukrštenica da mi se preturi!" Uzalud sam mu objašnjavao da je ukrštenica sa bjelinom u uglu uvijek simetrična na neki način, jer se kod skandinavki, uglavnom nasuprot bjeline, po dijagonali, nalazi izrez za sliku, a kod klasičnih druga bjelina. Naravno da ga nisam ubijedio da promijeni mišljenje, ali nije ni on mene.
Neke riječi iz priloženih i nisu baš ukršteničarske ljepotice, ali imaju dokaze o porijeklu, što im je uz to što je meni dodijalo da više kombinujem, omogućilo da se nađu na "svom" mjestu.
Novo